Verskil tüsken versys van "Friedrich Nietzsche"

181 bytes verwijderd ,  9 jaar geleden
geen bewarkingssamenvatting
 
== Leef'msloop ==
Nietzsche wed eboor'neboren ten zuudwest van Leipzig. Hi-j was de zönne van Karl Ludwig Nietzsche, disse kearl was 'n [[dominee]], en is störf'mstörfem op [[30 juli]] [[1849]]. In [[1850]] verhuust de familie noar [[Naumburg (Saale)|Naumburg]]. De zusse van Nietzsche [[Elisabeth Förster-Nietzsche|Elisabeth]], die noa zien dood een belangrieke röl hef espeult bi-j de receptie van zien wark, was twiej joar jönger. Hi-j brach 't grootse deel van zien vroggere joar'njoaren deur tuss'ntussen vief vrouwluu: zien moe Franziska, Zien jönger zusse Elisabeth, zien opoe van moe's kaante, en twiej on'etrouwde meuje.
 
Nietzsche studeer'nstuderen körte tied [[theologie]] an de universiteite van Bonn, maar gung aoveroaver op [[filologie]] en raakte vertroowd met de klassieke literatuur en filosofie. Hi-j vervöl'ng denne an de universiteite van Leipzig. In 1869 wed hu in [[Bazel-Stad|Bazel]] [[hoogleeroar]] an de universiteite van Bazel.
 
De mieste deskundig'ndeskundigen gung'ngungen er töt veur kört van uut dat de geestlijke oftakeling die 'm de leste tien joar van zien leef'mlevem onproductief maak'nmaaken, het gevölg was van
syfilis. Recente weet'nschappelijkeweetschappelijke inzich'ninzichen hebt hieran twiefel eze'jd, an gezien bi-j syfilitische dementie de dood deurgoansdeurgaons intredt tuss'ntussen de drieje en de vier joar noadat de bacterie de harsens hef an 'etas, terwol Nietzsche vanof de ierste symptoom'nsymptomen van zien waanzin nog elf joar te leef'mlevem had. Ok hef niemaand ooit de diagnose 'esteld dat Nietzsche an syfilis leud.
 
Noa joar'njoaren zieke op berre te hebb'mhebbem 'elee'ng overleudoverleed Nietzsche op vief'mvieftigviefemvieftig-joarige leeftied.
 
== Nietzsches filosofie ==
[[Bestaand:Nietzsche1861.jpg|right|220px|thumb|Friedrich Nietzsche in 1861]]
Nietzsche wedwöd stark beïnvleud deur de filosoof [[Arthur Schopenhauer]], wiens [[metafysica]] van de Wil hi-j min of meer aovernamoavernam, 't kan dan wên dat hi-j dur aand're ethische consequenties an verbünd: woar Schopenhauer veur 'n ascetische '[[apollinisch]]e' leef'msholding was, doar was Nietzsche juustum een veurvechter van 'n '[[dionysisch]]e' bevastiging van de leef'mswilleevemswil. Dit striedlustige concept wed belichoamdbelichaomd daordoar de ''[[übermensch]]''. Völ'ngs de ''Lei'jdroad Nederlaandse Spelling'' wödt zulfstaandige naamwoord'nnaamwoorden uut 't Duuts in 't Nederlaands met 'n klenne letter eschreev'neschreevem: übermensch, schnaps, umlaut, edelweiss, apfelstrudel, aha-erlebnis. Het in de toekomst leef'mdeleevemde resultoat van de veurtduur'nde bevastiging van de wil töt macht, die zich töt de huudige meense verholdt zo as de huudige meense zich verholdt töt 'n aape. Disse gedachtegedache vönnevunne zien bekendste uutdrukking in 't boek ''[[Also Sprach Zarathustra]]'', waorveurwoarveur hi-j 'n töt dusvarre in de filosofie onbekende vörm ebruuk'nebruuken: op declamerende toon eschreef'meschreevem profeet klink'nde fictie, woarin met naame het royoal ebruuk van uutreup-teek'ns opvalt.
 
Ömdat Nietzsche rigoureus de anval inzette op de heersende ideen - inclusief die van umzulf'mzulf - neumde hi-j zich de ''filosoof met de haomer''. Wat dan ok, in dit verbaand, bereumd is ewön is de constatering dat God dood is (''[[De vrolijke wetenschap|Die fröhliche Wissenschaft]]'', §§ 108, 125 en 343). Meer in 't biezönder: de meense hef God dood emaaktemaak. De leef'msontkennlevemsontkenn'nde slaov'nmentaliteitslaovenmentaliteit van de jeuds-kristelijke tradisie hef völ'ngs Nietzsche of'edoanoffedoan. Nietzsche was van miening dat de sloav'nmoraalslaovenmoraal was önstaoönstaon as verzet tee'ng de heersende orde. D'rummeDrumme poneerde Nietzsche 't sloav'nmoraalslaovenmoraal as 'n moraal de 'n externe oorzoak hef. Hier tee'ng-aoveroaver stelt hu de heerseersmoraalheersersmoraal, de moraal die zönder onvleud'ninvleuden van buut'nofbuutenof önstönd. De sloav'nmoraalslaovenmoraal is immerimmers tee'ng de heersersmoraal ekeerd. De heersersmoraal is de moraal veur diegeen'ndiegeenen die zich as strakstark, mooi en veurnaam erkent. De sloav'nmoraalsloavenmoraal stiet in de oo'ng van Nietzsche symbool veur alles wat zwak is. marmaor veural sluw.
 
Nietzsches deenk'ndeenken is 'n voortduur'nde herwoardingherwaording van 't veurofgoandeveurofgaonde met de kennelijke bedoelingbedeuling uute'jndelijkuutejndelijk elke metafysica en moraal acher zich te loat'nlaoten.
 
Het't isIs belangrijkbelangriek te wett'nwetten dat Nietzsche de neiging had zichzulf in te deenk'ndeenken en eregeld zien staandpunt'nstaandpunten te herzienherziene. DoardeurDaordeur lek er vul tee'ngstriedigheden in zien wark te vinnenwên. uutUut dien hoofde kan Nietzsches öntwikkeling ruwwegruw weg wön in'edeeldinnedeeld in driej faasesfases:
 
* '''Eerste periode:''' (töt ''Onei'ng'ntiedseOneiggentiedse Beschowing'n'') idolatie veur Arthur Schopenhauer en Richard Wagner, asmede veurrveur de kunst en cultuur van de oaldeolde Griek'nGrieken. Nietzsche tredt op as fileerder van de westerse cultuur;
Nietzsches denken is een voortdurende herwaardering van het voorafgaande met de kennelijke bedoeling uiteindelijk elke metafysica en moraal achter zich te laten.
* '''Twiejde periode:''' (''Meens'lijk, al te meens'lijk'' - ''De Vreulijke Weet'nskapWeetskap'') keert zuch tee'ng al zien veurige idealenideaolen, bekek alles nu vanof 'n positivistisch staandpunt: metafysica, kunst en religie bunt 'n verroadverraod an 't warkelijke leef'mlevem, een niet-anvoarden dat 't leef'mlevem leed inholdt.
 
* '''Derde periode:''' (vanof ''Aldus Sprak Zarathustra'') hierin öntwikkelt Nietzsche 'n ei'ngeiggen woardenleer en maak zuch lös van 't positivisme. Zien toone wöd fel. Begripp'mBegrippem as de ''dood van god'', de ''wil töt macht'' en 't ideeje van ''de eeuwige t'rugkeeretrugkeere'' giet 'n belangrieke röl speul'nspeulen.
* '''Eerste periode:''' (töt ''Onei'ng'ntiedse Beschowing'n'') idolatie veur Arthur Schopenhauer en Richard Wagner, asmede veurr de kunst en cultuur van de oalde Griek'n. Nietzsche tredt op as fileerder van de westerse cultuur;
* '''Twiejde periode:''' (''Meens'lijk, al te meens'lijk'' - ''De Vreulijke Weet'nskap'') keert zuch tee'ng al zien veurige idealen, bekek alles nu vanof 'n positivistisch staandpunt: metafysica, kunst en religie bunt 'n verroad an 't warkelijke leef'm, een niet-anvoarden dat 't leef'm leed inholdt.
* '''Derde periode:''' (vanof ''Aldus Sprak Zarathustra'') hierin öntwikkelt Nietzsche 'n ei'ng woardenleer en maak zuch lös van 't positivisme. Zien toone wöd fel. Begripp'm as de ''dood van god'', de ''wil töt macht'' en 't ideeje van ''de eeuwige t'rugkeere'' giet 'n belangrieke röl speul'n.
* Doarnoas kan de periode 1878-1886 (''Meens'lijk, al te meens'lijk'' - ''Veurbi-j goed en kwoaj'') as 'n aforistische periode eziene wön.
 
2.186

bewarkingen