Verskil tüsken versys van "Friedrich Nietzsche"

30 bytes verwijderd ,  9 jaar geleden
geen bewarkingssamenvatting
 
== Leef'msloop ==
Nietzsche wed eboreneboor'n ten zuudwest van Leipzig. Hi-j was de zönne van Karl Ludwig Nietzsche, disse kearl was 'n [[dominee]], en is störfemstörf'm op [[30 juli]] [[1849]]. In [[1850]] verhuust de familie noar [[Naumburg (Saale)|Naumburg]]. De zusse van Nietzsche [[Elisabeth Förster-Nietzsche|Elisabeth]], die noa zien dood een belangrieke röl hef espeult bi-j de receptie van zien wark, was twiej joar jönger. Hi-j brach 't grootse deel van zien vroggere joarenjoar'n deur tussentuss'n vief vrouwluu: zien moe Franziska, Zien jönger zusse Elisabeth, zien opoe van moe's kaante, en twiej on'etrouwde meuje.
 
Nietzsche studerenstudeer'n körte tied [[theologie]] an de universiteite van Bonn, maar gung oaver op [[filologie]] en raakte vertroowd met de klassieke literatuur en filosofie. Hi-j vervöl'ng denne an de universiteite van Leipzig. In 1869 wed hu in [[Bazel-Stad|Bazel]] [[hoogleeroar]] an de universiteite van Bazel.
 
De mieste deskundigendeskundig'n gungengung'n er töt veur kört van uut dat de geestlijke oftakeling die 'm de leste tien joar van zien levemleef'm onproductief maakenmaak'n, het gevölg was van
syfilis. Recente weetschappelijke inzicheninzich'n hebt hieran twiefel eze'jd, an gezienanneziene bi-j syfilitische dementie de dood deurgaons intredt tussentuss'n de drieje en de vier joar noadat de bacterie de harsens hef an 'etas, terwol Nietzsche vanof de ierste symptomensymptoom'n van zien waanzin nog elf joar te levemleef'm had. Ok hef niemaand ooit de diagnose 'esteld dat Nietzsche an syfilis leud.
 
Noa joarenjoar'n zieke op berre te hebbemhebb'm 'elee'ng overleed Nietzsche op viefemvieftigvief'mvieftig-joarige leeftied.
 
== Nietzsches filosofie ==
[[Bestaand:Nietzsche1861.jpg|right|220px|thumb|Friedrich Nietzsche in 1861]]
Nietzsche wöd stark beïnvleud deur de filosoof [[Arthur Schopenhauer]], wiens [[metafysica]] van de Wil hi-j min of meer oavernam, 't kan dan wên dat hi-j dur aand're ethische consequenties an verbündverbönd: woar Schopenhauer veur 'n ascetische '[[apollinisch]]eapollinische' leef'msholding was, doar was Nietzsche juustum een veurvechter van 'n '[[dionysisch]]edionysische' bevastiging van de leevemswilleef'mswil. Dit striedlustige concept wed belichaomd doar de ''[[übermensch]]''. Völ'ngs de ''LeiLe'jdroad Nederlaandse Spelling'' wödt zulfstaandige naamwoordennaamwoord'n uut 't Duuts in 't Nederlaands met 'n klenne letter eschreevemeschreev'm: übermensch, schnaps, umlaut, edelweiss, apfelstrudel, aha-erlebnis. Het in de toekomst leevemdeleef'mde resultoat van de veurtduur'nde bevastiging van de wil töt macht, die zich töt de huudige meense verholdt zo as de huudige meense zich verholdt töt 'n aape. Disse gedache vunne zien bekendste uutdrukking in 't boek ''[[Also Sprach Zarathustra]]'', woarveur hi-j 'n töt dusvarre in de filosofie onbekende vörm ebruukenebruuk'n: op declamerende toon eschreevemeschreev'm profeet klink'nde fictie, woarin met naame het royoal ebruuk van uutreup-teek'ns opvalt.
 
Ömdat Nietzsche rigoureus de anval inzette op de heersende ideen - inclusief die van 'mzulf - neumde hi-j zich de ''filosoof met de haomer''. Wat dan ok, in dit verbaand, bereumd is ewön is de constatering dat God dood is (''[[De vrolijke wetenschap|Die fröhliche Wissenschaft]]'', §§ 108, 125 en 343). Meer in 't biezönder: de meense hef God dood emaak. De levemsontkennleef'msontkenn'nde slaovenmentaliteitslaov'nmentaliteit van de jeuds-kristelijke tradisie hef völ'ngs Nietzsche offedoanoffedoane. Nietzsche was van miening dat de slaovenmoraalslaov'nmoraal was önstaon as verzet tee'ng de heersende orde. Drumme poneerde Nietzsche 't slaovenmoraalslaov'nmoraal as 'n moraal de 'n externe oorzoakoorzaok hef. Hier tee'ng-oaver stelt hu de heersersmoraal, de moraal die zönder invleudeninvleud'n van buutenofbuut'nof önstönd. De slaovenmoraalslaov'nmoraal is immers tee'ng de heersersmoraal ekeerd. De heersersmoraal is de moraal veur diegeenendiegeen'n die zich as stark, mooi en veurnaam erkent. De sloavenmoraalsloav'nmoraal stiet in de oo'ng van Nietzsche symbool veur alles wat zwak is. maor veural sluw.
 
Nietzsches deenkendeenk'n is 'n voortduur'nde herwaording van 't veurofgaonde met de kennelijke bedeuling uutejndelijkuutendelijk elke metafysica en moraal acher zich te laotenlaot'n.
 
't Is belangriek te wettenweet'n dat Nietzsche de neiging had zichzulf in te deenkendeenk'n en eregeld zien staandpuntenstaandpunt'n te herziene. Daordeur lek er vul tee'ngstriedighedenngstriedigheed'n in zien wark te wên. Uut dien hoofde kan Nietzsches öntwikkeling ruw weg wön innedeeld in driej fases:
 
* '''Eerste periode:''' (töt ''OneiggentiedseOnei'ngtiedse Beschowing'n'') idolatie veur Arthur Schopenhauer en Richard Wagner, asmede veur de kunst en cultuur van de olde GriekenGriek'n. Nietzsche tredt op as fileerder van de westerse cultuur;
* '''Twiejde periode:''' (''Meens'lijk, al te meens'lijk'' - ''De Vreulijke Weetskap'') keert zuchzich tee'ng al zien veurige ideaolenidealen, bekek alles nu vanof 'n positivistisch staandpunt: metafysica, kunst en religie bunt 'n verraod an 't warkelijke levemleef'm, een niet-anvoardenanvoard'n dat 't levemleef'm leed inholdt.
* '''Derde periode:''' (vanof ''Aldus Sprak Zarathustra'') hierin öntwikkelt Nietzsche 'n eiggenei'ng woardenleerwaard'nleer en maak zuchzich lös van 't positivisme. Zien toone wöd fel. BegrippemBegripp'm as de ''dood van god'', de ''wil töt macht'' en 't ideeje van ''de eeuwige trugkeere'' giet 'n belangrieke röl speulenspeul'n.
* Doarnoas kan de periode 1878-1886 (''Meens'lijk, al te meens'lijk'' - ''Veurbi-j goed en kwoaj'') as 'n aforistische periode eziene wön.
 
2.186

bewarkingen