Verskil tüsken versys van "Hardenbarg (stad)"

111 bytes toegevoegd ,  2 jaar geleden
an-epassed an NSS
(an-epassed an NSS)
'''Hardenbarg''' (lichtelik verolderd: ''' 'n Arnbarg''', Nederlands: '''Hardenberg''', in et sommer (bouwvak) ok ''Klepperstad'') is een stadtystadtyn an de [[Oaveriessel|Oaverysselseoaverysselske]] [[Vechte]]. Et hevt tegenteagen de 19.000 inwonersinwoaners.
 
OpUp den ArdenbargHardenbarg wördwördt et [[Vechtdals]] esprökenespröäken, wat årdig gelyke is med dat wat der opup ümringende plaatsen, as [[Banthum|Banthüm]] en [[Ommen]], ehöördehöyrd wördwördt.
 
==Geskydenisse==
===VöörgeskydenisseVöärgeskydenisse===
In [[Roke|Råke]] en [[Mainbarg|Maynbarg]] bint al gebrüüksvöörwarpengebruuksvöärwarpen evünden den so een 4000 töt 5000 jår old bint. En gravvelden üütuut de bronstyd. Soort-gelykeSoortgelyke vündsen wörden okouk edån opup BåldereschBålderesk en opup et sentrümcentrum van den ArdenbargHardenbarg sölv.
 
===OntstånUntstån===
Wår as de oorsprüng van den ArdenbargHardenbarg ligt, wet eagelikeygenlik genynegyne presysprecys. WårschienlikWårskynlik is Hardenbarg ontstånuntstån vanüütvanuut een Germaansegermaanske landbouwgemeenschoplandbowgemeenskap. Een veronderstellingverunderstelling is der dat in de tyd dat de Romeynen by unse Germaansegermaanske vööroldervöärolder ankwamen -begün van de jårtelling-, de Germanen in dit gebyd by de [[Vechte]] een neersettingnearsetting stichten ümme de Vechte te blyven beheersen. Wat vöördeligvöärdelig was ümme tegenteagen de Romeynen opup te blyven künnen.
 
Wal wördwördt der ümstreks 800 melding edån van et plaatsyplaatsyn [[Ni-jnstee|NyensteeNyenstea]], wat lagen opup wår nu ongeveerungeveer Hardenbarg ligt. NyensteeNyenstea wördwördt as de vöörlopervöärlouper van et hüdigen Hardenbarg esyn. Ümstreks et jår 760 löötlöät de VrankiskeFrankiske hofmeester PipijnPipeyn III opup NyensteeNyenstea een kappellegykapellechyn bouwenbowen. Nå atdat et meermåls verbouwdverbowd ewest hevt, wördenwördden et opup 1653 ovof-ebrökenebröäken. By et karkhov an de StatsyonsstråteStationsstråte hevt dit kappellegykapellechyn stån.
 
OpUp den sündag nå de heyligen LambartüsdagLambartusdag opup 1362 gav bisschopbisskop Johan van Arkel van [[Zwolle|Swolle]] een bryvbreev ovof wårin hehee de stadsrechten van NyensteeNyenstea döördööddöärdöäd opup Hardenbarg an. De givtbryvgivtbreev wördt nognoch ayt in et gemeentearchyvgemeentearchiv van Hardenbarg bewård.
 
===BürchtBörcht Hardenbarg===
In den ArdenbargHardenbarg hevt okouk een bürchtbörcht estån, een verstarkteverstarkede vestiging. Dår kümpkümt de name misskynmiskyn okouk wal vort: (den) Harden BürchtBörcht. SwolleZwolle hevt döördöär syn gudegode hölpehülpe an de bouwbow van bürchtbörcht Hardenbarg as dank syne stadrechten ókouk ekregenekreagen. De bouwbow van dissen bürchtbörcht was nå en danks de [[Slag bi'j Aone|Slag by Åne]], ümme de bülte in disse strekken better tegenteagen de ÜtrechtsenUtrechtsen Bisskop te beskarmen.
 
Hardenbarg hevt dan okouk nådyn 3 stadmüren ehad en de lestelätste hevt Floris van Wevelinckhoven in 1386 ebouwdebowd. De eerste stadsmüre wördenwördden in 1230 ebouwdebowd, net nå de slag by Åne düs. Gedeelten van dy müre ståt nognoch in de stad.
 
Tydens de [[Haanze|Hanse]] hevt Hardenbarg een kleankleyn gröäntygröäntyn med epikt döördöär ziensyn handelsverbinding med SwolleZwolle vyavia de [[Vechte]]. Wat se te handelen hadden was vöörnamelikvöärnamelik bestånd üütuut landbouw-guderlandbowgoder.
 
===Brand!===
Hardenbarg hevt twee mål ovof-ebrand ewest. De eerste mål was in 1497, tuto wördenwördden et stadtystadtyn helemåle in asse elegd. in 1708 was et oaldeolde wyvywyvyn [[Aaltien Kraak|Aaltyn kreekKrääk]] dy de brand veroorsakennveroorsakede; dat kwampkwam döördatdöärdat hehee een ongelükkyungelükkyn med een keerse in de berresteebeddesteade had ehad. OpUp de skuleskole, de karke en yn hüsyhusyn nå, was alles kats plat -ebrand. Mar gyne nam et Aaltyn kwålik, en ümringende plaatsen hebt med vöölvöäl hölpehülpe en bydragen med ehölpen-ehülpen de stad weerwear te herbouwenherbowen.
 
==Klepperman==
De Klepperman is een beeldbeald in et sentrümcentrum van Hardenbarg. Et is inspyreerdinspireerd opup een oaldeolde foto üütuut 1930 van de lestelätste "echten" Klepperman van Hardenbarg, [[Jan Willem Schutte|Jan Willem Skütte]], den disse fünksyfunkty had van 1918 töt 1933 as nachtwaker van de stad. De klepper is een soort ratel, wår as hehee med kabaal maken konnenkunnen ümme tede tyd an te gevengeaven en as der onrådunråd was. EwenlangeEeuwenlange hevt Hardenbarg so een keerlkearl in dynst ehad. SommersSummers wördwördt Hardenbarg ümme-nüümdümmenöömd as "Klepperstad", ümme et vöörvöär tuuristenturisten interessant te låten lyken.
 
'' 'OpUp de kleppe in 'nden ArnbargHardenbarg' ''- sprekt sy van in de sommertydsummertyd.
 
In 1983 gaven de künstenaar [[Jan Oosting]] sichsölv een opdrachtupdracht. OpUp eetet hüdige Klepperpleyn buutserenbuutserede hehee vöörvöär et ogeouge van alle lüde wat der löpenlöypen een levensgrootleavensgrout beeldbeald van de lestelätste Klepperman. Mar Oosting makenmakede dit beeldbeald van keersevet, en as een soort dreygement van at as hehee gyn geld kregenkreagen üm et in brons oaver te låten gyten, seed hehee dat et beeldbeald mooy as keerse dynst konnenkunnen duundoon med Karst. De hardenbargers en de gemeente vünden et een mooye maskotte vöörvöär de stad en dödendöäden geld insamelen, en med wat grotegroute givten hebt sy de bronsen varsy van et beeldbeald ovof-eköcht.
 
==Wyken==
In den Hardenberg ligt de volgende woonwykenwoanwyken:
{| class="wikitable"
! style="text-align:left;width:20%;"|''Name''
| '' '''BouwjårenBowjåren''' ''
|-
|
* [[Boalder|Bålder]]
|| [[1970-1979|70]] en [[1980-1989|80]] ([[20e eweeeuwe]])
|-
|
* [[Boalderveld|Bålderveld]]
|| '80 en [[1990-1999|90]] (20e eweeeuwe)
|-
|
* SentrumCentrum*
||
|-
|
* [[Marslaandn|Marslanden]]
|| [[2000-2009|00]] en [[2010-2019|10]] ([[21e eweeeuwe]])
|-
|'''[[Hiemse|Hymse]]'''
|
* [[Haasnbos|Hasenbos]]
|| '70 (20e eweeeuwe)
|-
|
* Hymserbos
|| [[1960-1969|60]] en 70 (20e eweeeuwe)
|-
|
* [[Hiemsermars|Hymsermars]]
|| '60 en '70 (20e eweeeuwe)
|-
|
* Norden
|| '70 (20e eweeeuwe)
|-
|colspan="2"|<br />* Et sentrümcentrum is nognoch in verskillende buurtenbüürten te verdelen, wåronderwårunder de [[Marsch-Kruserbrink]].
|}
 
==Godsdynst==
Den Hardenbarg is oaver et algemeen [[Riffermeerd Vri-jemaakt|RifformeerdReformeerd Vry-emaakt]]. Et hevt vyre karkgebouwenkarkgebowen en is oaver ses karkelike gemeenten verdeeld.
 
VanovVanof begün 18e eweeeuwe hebt der in Hardenbarg een koppel jöödse gesinnen ewoondewoand. Den hadden okouk eerear eageneygen synagogen en eageneygen begraavplaatsen, de oldste is et [[Jeudenbarchien|Jödenbargyn]]. Gyne hevt den Oorlog oaverleevtoaverleavt.
 
===Synagoge/ Sjuulsjuul===
De eerste synagoge stünd an de noordsydnoordsyde van et OostendeOustende, dat was in 1803. Al rap wördenwördden dit gebedshüüsgebedshuus te kleankleyn, en verhüsenverhusede de gemeente, in 1855, når de süüdsydsüüdsyde van de stråte. Nå bynå een halve eweeeuwe wördenwördden dit gebouwgebow ovof-ebrökenebröäken en een nyen wördenwördden der op up-eset. Dy in 1903 wördenwördden in-ewydewyded. Nå den Oorlog kreeg et gebouwgebow nognoch enkele bestemmings, ümme töt slot -onderunder völle protest van de Hardenbargers- in 1980 eslooptesloupt te wödnwörden.
 
==SkulenSkolen==
Hardenbarg hevt ok wat hogerrehougere skulenskolen: Et RifformeerdReformeerd-Vry-emaakteemakede [[Greijdanus College]], de openbareoapenbare-kristelikechristelike [[Vechtdal College]], de [[Nieuwe Veste]], et [[Ambelt College]] en [[De Hoeksteen]]. En sowat elke wyke hevt wal syn basisskulebasisskole.
 
==StasyonStation 'nden ArnbargHardenbarg==
SündsSinds 1905 hevt Hardenbarg een eageneygen treynstasyontreynstation. Et hüdige stasyonsgebouwstationsgebow stampstamt okouk üütuut dy tyd. Vandage an de dag kün y der opstappenupstappen vöörvöär de richting [[Almelo]], SwolleZwolle en [[Emmen]].
 
==Bekende (old)inwonersinwoaners van 'nden ArnbargHardenbarg==
* [[Floris van Wevelinkhoven]] (ca. 1315-1393), bisskop van Münster
* [[Albertus Risaeus]] (1510-1574), karkhervörmer
* [[Clara Feyoena van Raesfelt-van Sytzama|Clara Feyoena barones van Raesfelt-van Sytzama]] (1729-1807), dichteresse
* [[Jan Weitkamp]] (1870-1946), landbouwerlandbower, Kamerlid en wetholder
* [[Frits Slomp]], okwalouk wal bekend as [[Frits de Zwarver]], (1898-1978), predikant en versetsstryder
* [[Jaap Haartsen]] (1963), elektrotechniküselektrotechnikus en üütvinderuutvinder van Bluetooth.<ref>''Hoe rijk is mr. Bluetooth?'' in De Volkskraant, 4 april 2015. [http://www.volkskrant.nl/tech/hoe-rijk-is-mr-bluetooth~a3943169/ Online beschikbaar] opup www.volkskrant.nl</ref>
* [[Edwin Evers]] (1971), dj en drümmer
* [[Agnes Mulder]] (1973), Tweede Kamerlid.
* [[Gerben Tieltjes]] (1983), vuutballervootballer
* [[Helen Tanger]] (1978), arts en Nederlands röyer, olympisk sülversilver 2008 en brons 2004
* [[Casper Boom]] (1980), korfballerkorvballer, [[Wereldkampioenschap korfbal 2007|weerldkampyuunwearldkampioon 2007]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090623101040/http://www.korfballeague.nl/speler.asp?Id=74 WebsiteWebsteade Korfbal League]</ref>
* [[Thijs Bouma]] (1992), vuutballervootballer
 
==rörigRörig 'nden ArnbargHardenbarg==
In de jåren '70 en '80, vörigevöärige eweeeuwe, was 'nden ArnbargHardenbargüütgåns-plekkeuutgånsplekke van noordnoordoust-oost Oaveryssel. Van SwolleZwolle, Almelo, DrentheDrente en alle kanten kwamen hyr jonkvolkjung volk sich supen en (vööralvöäral) brekken. Et was hen- en wérdenwerden lopenloupen van jonkvolkjung volk in de wekkendenwekenden. De stad barstenbarstede van de diskoteken en krugenkrogen. Mar dat is de lestelätste jåren slim achterüütachteruut egån. Et bint nu merendeels winkels ewörden.
 
Gewoonlik güng et spül 2:00u00 uur allemåle dichte, end jåren '70. En al et besöpenbesöäpen volk güngen nognoch in et sentrümcentrum hen donderjagen en brekken. De ondernemmersundernemmers wördenwördden dår nyt guudgood van. Düs vanovvanof eerste wekke desemberdecember '79 mossen de krugenkrogen, vanüütvanuut de bürgemeysterbörgemeyster, de tente 00:30u30 uur dichte duundoon. Düs anderhalv üüruur eerder as vöörhenvöärhen. Dat hebt de kruuggangerskrooggangers nyt mooy evünden. De wekkendenwekenden dåropdårup hebt der slimme rellen in et sentrümcentrum ewest. GroteGroute grupen kruuggangerskrooggangers -tegenteagen de düsenddusend an- dy et opnamenupnamen tegenteagen de polysypolicy, dy med verstarkteverstarkede manskoppenmanskappen med knüppels en skilden (de ME) an mossen tredentreaden. Völle ondernemmersundernemmers mossen ankyken huho as eerear winkels kapot emaaktemaked wördenwördden. VlinkFlink wat stynen vlögenvlöägen döördöär de ruten, polysy-auto'spolicyautos opup de kante, vüürwark wördenwördden der gooyt, mensen söchtensöchtede een veylig henkommenhenkummen, jonkvolkjung volk dy et asvaltasfalt van dichteby mochtenmochtede bekyken, stråten wördenwördden der ovof-eset en et verkeer ümmeleydtümmeleyded, de bürgermeysterbörgermeyster mos vöörvöär et levenleaven üütkykenuutkyken en et hele sentrümcentrum stünden opup synen kop. 'Hardenberg, slachtveld' sprökenspröäken de kranten der vandervan. WekkendeWekende dåropdårup kwamen der spandukenspandoken an te pas én völle pottenkykers. Et güngn weerwear net so an as de wekke dervöördervöär. Mar de polysypolicy was nu wat better vöörbereydvöärbereyded. Et wekkendewekende dåropdårup was et ytsys röstigerrüstiger. DöörDöär et harde optredenuptreaden van de polysypolicy, en et jonkvolkjung volk dy sich toch mar evven achter de orenouren krabtenkrabbede, was et nu wal edån med et grootstegroutste gedonder. Diskoteek The City slötenslöäten sich de dörendöären, töt sich de rösterüste in 'n Arnbargden terüggeHardenbarg kerenterüggekeerde.
 
==Gemeentehuus den Hardenbarg==
==Gemeentehüüs 'n Arnbarg==
In 2010 was de oaldeolde gemeentehüüsgemeentehuus van Hardenbarg esloopteslouped, en in et sölvdeetsölvde jår wördenwördden de eerste styn vöörvöär et nye gemeentehüüsgemeentehuus elegd. Et gemeentehüüsgemeentehuus is een ontwarpuntwarp van bureaubüro de Architekten Cie, dat okouk de üütbreydinguutbreyding van de Tweede Kamer ontwörpenuntwörpen. De gemeente wolden et meest 'duurzame gebouw van Nederland' hebben.
 
Et blad [[Cobouw]] dööddöäd in 2015 een verkysing 'Lelijkste Bouwwerk van Nederland', wårin sövensöäven gebouwengebowen enomyneerdenomineerd wördenwördden. WåronderWårunder et nye gemeentehüüsgemeentehuus van Hardenbarg. In tötaaltotaal hebt der wat meer as 5000 stemmen üüt-ebrachtuutebracht west. Et Hardenbarger gemeentehüüsgemeentehuus kreeg, metmed de meerheydmeerderheyd an stemmen van 58%, üütendelijkuutendelik de titel ''Lelijkste Bouwwerk van Nederland 2010-2015''.
 
Et is dan ok een üütdagend bouwsel, vööral vöör de wat konservatyve Hardenbargers. in 2012 was et klår. Et wöd vandage an de dag in de volksmond nog ''de Puuste'' enüümd, üm syn bollige vörme en de gele-etter klöre.
 
Et is dan okouk een üütdagenduutdagend bouwselbowsel, vööralvöäral vöörvöär de wat konservatyvekonservative Hardenbargers. in 2012 was et klår. Et wödwördt vandage an de dag in de volksmond nognoch ''de Puuste'' enüümdenöömd, üm syn bollige vörme en de gelegeale-etter klöreklöäre.
 
==Referentys==
<references/>
 
[[Kategorie:Sallaands artikel]]