Verskil tüsken versys van "Vene (grondsoorte)"

24 bytes verwijderd ,  14 jaar geleden
K
geen bewarkingssamenvatting
KGeen bewerkingssamenvatting
{{wiu}}
 
{{wrapper}}
|[[Ofbeelding:Lütt-Witt Moor.jpg|right|thumb|250px|Detail van Lütt-Witt -moeras in [[Henstedt-Ulzborg]] (DuitslandDuutslaand)]]
|-
|[[Ofbeelding:Hautes-Fagnes.jpg|right|thumb|250px|[[Hoge Venen]], België]]
|[[Ofbeelding:Morasko leg.jpg|thumb|250px|Europese moerasbos bi'j [[Poznań]] (Polen)]]
|}
'''Vene''' is een natte, zuurstofaarme en sponsachtige [[grondsoorte]], die bestietbestaot uut [[Humus|ehumificeerd]] materiaol. In op-edreugde vorm staot et bekend as [[Törf (braandstof)|turf]].
 
==Veengrond==
 
==Veenvorming==
Gewoonlik wodt dood plaantenmateriaol rap of-ebreuken deur de anwezigheid van [[zuurstof]] en de warking van [[Bacterie|bacterieën]]. Veural in slim hiete en dreuge umstaandigheden gaot de rotteri'je dan rap. Bi'j [[Aeroob|aerobe]] ofbraak ontstaot dan [[Waoter|H<sub>2</sub>O]] en [[Koolstofdioxide|CO<sub>2</sub>]]. Mar bi'j de ofwezigheid van zuurstof kriej [[Anaeroob|anaerobe]] ofbraak op, daoras [[Methaan|CH<sub>4</sub>]] van komt. In natte en vochtige omstaandigheden gaot de ofbraak staorigranstaorigeran as de ophoperi'je, waorajwaordeur veenvormingd'r vanveenvorming kriegenoptreedt. Vene viej veural in [[Maotig klimaot|maotige]] vochtige kontreien.
In [[Nederlaand]] en [[België]] is et mieste vene vormd in et [[Atlanticum]], lichtkaans deur et vochtoverskot dat optrad deur de overgaank van [[naaldbos]] naor [[loofbos]] in die periode en et sti'jgen van de grondwaeterspiegel onder invloed van etde [[zeespiegelsti'jging]].
 
== Indieling ==
Aj uutgaon van de ligging ten opzichte van et grondwaeter bi'j de veenvorming kuj de volngde indieling maeken:
*''Leegvene'' hef as veurnaemste kenmark dat et vene onder invloed van et grondwaeter ontstaon is. Leegvene is ofhaankelik van de grondwaeterkwaliteit [[Eutrofiëring|eutroof]]-[[oligotroof]]. [[Limnisch]] vene wodt onder de [[waeterspiegel]] evormd, [[telmatisch]] vene in de zone rond de waeterspiegel. Krek daorboven wodt [[terrestrisch]] vene vormd, dat as over et algemien rap [[Oxidaotie|oxideert]] tiedens et uutdreugen, behalven aj hoogveenvorming kriegen.
*''Hoogvene'' hef as veurnaemste kenmark dat et ontstaon is onder invloed van [[regen (meteorologie)|regenwaeter]], zogenaemd [[ombrogeen]] vene. Et is altied [[oligotroof]]. Et veurnaemste bestanddiel is [[Sphagum|veenmos]] (''Sphagum''), dat alderbassens veule waeter opzoegen wil en in ezwollen toestaand veur meer as 90 percent uut waeter kan bestaon. Butendat wil et goed gruuien in zoere omstaandigheden, die aj kriegen deurdat regenwaeter vanzels al aorig zoer en niet ebufferd is. Et milieu is extreem voedselaarm en ontstaot as d'r de dooie plaantenresten op een ondeurlaotende [[humus]]rieke ondergrond liggen, zodat d'r gien voedselriek waeter meer binnendringen kan. Vene dat veurnaemelik deur veenmos evormd is, numen ze ok ''veenmosveenveenmosvene''.
 
In onontgonnen vorm viej et in Nederlaand niet slim veule meer, allend nog in et [[Bargervene]] bi'j [[SchonebekeSkoonebeek]] in Drenthe en in de [[Groote Peel]] in [[Noord-Braobant]]. Een groot pat is ja in de [[19e eeuw|neengtiende eeuw]] of-egraven veur de braandstofveurziening. In België hej op de [[Hoge Venen]] (''Hohes Venn of Hautes Fagnes'') nog biester veul hoogvene.
 
De bovenste laoge (40-60 cm) numen ze bonkeerde, en kuj niet gebruken omme d'r turf van te maeken. Dizze bonkeerde wodden in de Grunneger, Drentse en [[Frieslaand|Friese]] veenderi'jen - niet in de Peel - vermengd mit de zaandgrond die nao et ofgraven weer teveurschien kwam en vormden zo de [[dalgrond]]<ref>Kiek in De Grote Bosatlas, kaortblad 42: 'Nederland - Grondsoorten en bodemtypen'.</ref>, die mit goede bemesting en ontwaetering nog redelike laandbouwgrond gef.
 
==== Verdrunken hoogvene ====
Nog altied gebruken ze wal de indieling van vene naor de ligging van et mement aj kieken naor et grondwaeterniveau. Zie dochten eerst dat et lege vene in West- en Noord-Nederlaand ok rond de waeterspiegel, diedus as leegvene, ontstaon was. Mar rond 1930 is ebleken det veul van dit vene bestaot uut Spaghnumvene dat deur et laetere sti'jgen van et grondwaeterniveau is verdrunken. Et verskil dat natte vervening de vervening van leegvene en dreuge vervening de vervening van hoogvene zol wezen, bleek dus niet juust te wezen.
 
=== Voedselriekdom ===
Vene bestoat grotendiels uut plaantaordig materiaol. Zoas al et [[organisch materiaol|organische materiaol]] verteert ok vene. As et vene onder waeter stoat, verteert et barre langzem. As ze de bodem bruukber moeten maken veur boerkeri'je of woonderi'je, moet soms et grondwaeter[[peil]] leger worden emeuken. Dit hef tot gevolg dat et plaantaordig materiaol in contact komt mit zuurstof uut de locht en daordeur oxideert mit as gevolg volume-ofnaeme; d'r treedt [[bodemdaling]] op. Oxidaotie van veenlaogen in de bodem is een onomkeerber perces. Zo bin ok [[veenpolder]]s ontstaon.
 
Ok veur de anleg van wegen en speurlienden wodt de waeterstand soms leger emeuken, waordeur in et lest verzakkings kunnen optreden. Een goed veurbield hiervan is [[GaoudaGouda]], daoras deur veenverzakkings de gemiente zo slim op kosten ejaegd wodden dat et een [[artikel 12-staotus]] mos kriegen.
 
== Plaetsen mit 'vene' (en variaanten) in de naeme ==
* [[Eeserveen]]
* [[Eexterveen]]
* [[Gasselterboerveenschemond]]
* [[Gasselternijveen]]
* [[Gasselternijveenschemond]]
* [[Gasselterboerveenschemond]]
* [[Gieterveen]]
* [[Griendtsveen]]
* [[Klazieneveen]]
* [[Koldervene]]
* [[Lauderzwarteveen]]
* [[Langeven]]
* [[Lauderzwarteveen]]
* [[Maanderven]]
* [[Maarsseveen]]
* [[Surhuisterveen]]
* [[Tiendeveine]]
* [[Veelerveen]]
* [[Veen (Aalburg)|Veen]]
* [[Het Veen]]
* [[Veelerveen]]
* [[Veen (Aalburg)|Veen]]
|width=25|
|
* [['t Veen|'t Veen (Veenendaal)]]
* [[Et Vene]]
* [[Veendam (plaats)|Veendam]]
* [[Veenendaal]]
* [[Veenoord]]
* [[Veenwouden]]
* [[Et Vene]]
* [[Vinkeveen]]
* [['t Vjenne]]
* [[Vledderveen (Stadskanaal)]]
* [[Vledderveen (Westerveld)]]
* [[Waddinxveen]]
* [[Wannepervene]]
* [['t Wapservene]]
* [[Waverveen]]
* [[Waddinxveen]]
* [[Weerdingeveen]]
* [[Weiteveen]]
* [[Wittevene]]
* [[Zeijerveen]]
* [[ZuidlaorderveenZuudlaorderveen]]
* [[Zwarteveen]]
|}