Heufdmenu losdoon
Achterhooksen taalwiezer

t Achterhooks is n Nedersaksies dialekt dat epraot wörd in den Achterhook (Gelderlaand, ten oosten van den Iessel).

Achterhooks
t Achterhookse taalgebeed
t Achterhookse taalgebeed
Spraoke Achterhooks
Andere namen Plat, Twaents-Graofschops, Gelders-Aoveriessels
Laand Nederlaand
Taalgebeed Achterhook
Dialekte Duur Jo Daan inedeeld as:
Taalklassifikatie Indo-Uropees
Skrift t Latiense alfabet
Staotus t Achterhooks wörd ezene as dialekt van t Nedersaksies
Taalkode ISO 639-1 n.v.t.
Taalkode ISO 639-2 nds
Taalkode ISO 639-3/DIS act

In disse streektaal (of spraoke) bunt völle varianten. In t noorden en oosten lik t Achterhooks stark op t Twaents of Sallaands. Veur t spellen van t Achterhooks en Liemers wörd vake de WALD-spelling van t Staring instituut gebroekt.

Zee ok: Achterhooksen taalwiezer

Inhold

KenmarkenBewarken

t Achterhooks hef net as meer Nedersaksiese spraoken n eenheidsmeervold op -t:

Teggenswaordige tiedBewarken

LopenBewarken

enkelvold:

ik lope
i'j loopt (Wenterswiek: dou löpste)
hee löp

meervold:

wi'j loopt (W'wiek: lopet)
i'j loopt (W'wiek: lopet)
zee loopt (W'wiek: lopet)

Verleden tiedBewarken

In de verleden tied, hef t Achterhooks in alle personen n oetgang op -en veur zwakke warkwoorden, veur starke warkwoorden wörd veur den eersten en daarden persoon de -en oetgang vort-elaoten: ik warken, ik leep, hi'j leep, zi'j lepen.

Volteuid deelwoordBewarken

Achterhooks waerbericht

t Volteuid deelwoord krig t veurvoegsel e- (bev. elopen, ewest). Veur zwakke warkwoordn is t achtervoegsel -t: ik heb ewarkt, voor starke warkwoorden meesttiedst -en: elopen.

Veur meer aover dit onderwarp zeet: Achterhooksen taalwiezer

UmluudBewarken

Een ander kenmark is den umluud (umlaut) bi'j verkleinwoorden en meervoldsvormen (vergeliekbaor met t Duuts):

hond - höndjen - hönde (Wenters(wiek): hond - hundeken - hunde)
hand - händjen - hende (Wenters: hand - händeken - hande)
moes - muusken - muuze
man - männeken - mansleu

Veurbeeld: UnzenvaderBewarken

(Wenters/Winterswiek)

 
Unzen Vader in de hemelen,
laot dienen name eheiligd worden;
laot dien könninkriek kommen;
laot dienen wille gebeuren
op de eerde zo as in den hemel.
Gef uns no uns dageliks brood
en vergef uns unze zunden
zo as ok wi'j vergaevet
wel bi'j uns in de schold steet;
en breng uns neet in verzeuking,
maor maak uns vri'j van t kwaod.
Want van Di'j is t könninkriek
en de krach en de glorie
no en alle dage.
Amen.

BronnenBewarken